Kodeks dobrych praktyk

 

Interesy z nami to zawsze lot pierwszej klasy. Dokładamy wszelkich starań, aby być źródłem inspiracji dla konkurencji pod względem profesjonalizmu. 

Tworzymy wspólnotę 

 

W Effective Advisor pracujemy do późna, aby rozwiązać naglące potrzeby przedsiębiorstw oraz konsumentów. Razem budujemy społeczność. 

 

Prowadzimy odpowiedzialny biznes

Jesteśmy członkiem Centrum Inicjatyw Zawodowych oraz Stowarzyszenia Wspierania Rozwoju Nauki

 

Synergia Kancelaryjna

 

Jeden problem, kilka rozwiązań. Łącząc z sobą podejście prawne i finansowe uzyskujemy uniwersum możliwości

 

Współpraca 

Jesteśmy otwarci na nowe pomysły, energię i świeżą krew. Szukamy partnerów i współpracowników, mających nawyk nieustannego doskonalenia się

 

785 -474-107

biuro@effectiveadvisor.pl


Wypełnij formularz on-line

Dodatkowe elementy umowne cz. 1 - rodzaje treści czynności prawnej, relacje z zasadą swobody umów, charakterystyka instytucji, warunek 

 

Zawierajac umowę cywilnoprawna na rynku nieruchomości, kupując samochód czy zawierając umowę kredytu, w każdej z tych umów mogą znaleźć się "dodatkowe elementy umowne" mające na celu zwiększenie ochrony stron stosunku prawnego.. Niniejsza publikacja o charakterze popularnonaukowym charakteryzuje dokładnie instytucje, umiejscawia ją w systemie prawa, przedstawia postulaty de lege ferenda i krytykuje orzecznictwo SN, w miejscach budzących sprzeciw. 

 

Każda czynność prawna składa się z trzech rodzajów elementów:

Essentialia negotii  (przedmiotowo istotne) - czyli takich które muszą się znależć w czynności prawnej np. określenie stron, świadczenia itp. 

Naturalia negotii (przedmiotowo nieistotne) - czyli takich elementów umowy, które mogą zostać określone przez strony w umowie, a w przypadku ich braku umowa pozostaje ważna, lecz odpowiednie zapisy będą dekodowane na podstawie przepisów ustawy, zasad współżycia społecznego czy określonych zwyczajów.

Accidentalia negotii  (podmiotowo istotne) - to są takie przepisy, których umowa nie musi zawierać, ale z powodu woli strony są zawierane. 

 

 

Spośród wielu rodzajów składników treści czynności prawnej (przedmiotowo istotnych, przedmiotowo nieistotnych oraz podmiotowo istotnych), najwięcej swobody stroną ustawodawca zdaje się dawać przy uregulowaniu tych ostatnich - accidentalia negotii -, gdyż w odróżnieniu od swoich poprzedników można je pominąć, bez wpływu na treść czynności prawnej; elementy przedmiotowo nieistotne - naturalia negotii- pominąć można, ale w ich miejsce wejdą przepisy ustawy. Jednakże ta część treści umowy wydaje się być najmniej chroniona - „jest wszakże oczywiste, że nieważność postanowień przedmiotowo istotnych przesądza automatycznie o 

nieważności danej czynności prawnej”[1] - w przypadku elementów podmiotowo istotnych uwolnienie skutków z art. 58§3 będzie wymagało subiektywnego ustalenia ich ważności dla stron (czy ich subiektywna ważność dla stron może wynikać z faktu, że strony ją zawarły, chociaż wcale nie musiały? Wydaje się to nie wystarczające -red.). 

 

Czy pomiędzy accidentalia negotii a dodatkowe elementy umowne zachodzi stosunek zawierania?

 

Błędne jest przyjęcie, że są to pojęcia tożsame, gdyż zachodzi tutaj nadrzędność zakresowa accidentalia negotii nad dodatkowymi elementami umownymi; obejmują również polecenia, które mogą być ujęte to w testamencie, to umowie darowizny (czyli jednostronnych czynnościach prawnych, które umowami nie są). 

 

Zasada swobody umów

„Ustawa, zasady współżycia społecznego i ustalone zwyczaje nie pełnią funkcji interpretacyjnej oświadczenia woli, lecz funkcję normatywną kształtującą treść konkretnego stosunku prawnego, określającego jak strony mają się zachować” [2] Zasada swobody umów zatem wyznacza granice dla dodatkowych elementów umowy.

 

Dodatkowych elementów umownych

Dodatkowymi elementami umownymi są te postanowienia umowne, które są przedmiotowo istotne, nie z powodu ustawy, ale z woli strony (strony czyli podmiotu; podmiotowo istotne) tj. bez nich umowę możnaby zawrzeć. Dodatkowe postanowienia umowne zawsze należą do czynności kauzalnych (tzn. Musi istnieć jakiś powód ich ustanowienia), gdyż nie są wymienione w numerus claus czynności abstrakcyjnych (jak weksel, akredytywa itp). Część doktryny rozróżnia je na te uregulowane samodzielnie (tj. Bez związku z konkretnym typem czynności prawnej) oraz w ramach określonego typu czynności. 

 

Elementy podmiotowo istotne uregulowane samodzielnie:

  • Warunek (89kc i kolejne)
  • Termin (110KC i Nast.)
  • Zadatek (394KC)
  • Umowne prawo odstąpienia (395KC)
  • Odstąpienie (396KC) 
  • Kara umowna (484KC i nast.)

 

W ramach określonego typu czynności:

  • Świadczenie dodatkowe w umowach kontraktacji (613KC)
  • Polecenie przy darowiźnie (893-895KC)
  • Polecenie przy testamentach (982-985KC)
  • Prawo pierwokupu 
  • Pactum de non cedendo 

 

Warunek 

„Wyjęcie poza nawias” warunku lub terminu przez umieszczenie go w części ogólnej kodeksu cywilnego powoduje, że są czymś więcej niż tylko dodatkowymi elementami umownymi; obejmuje wszystkie czynności prawne również te uregulowane w prawie rzeczowym i spadkach, prawie rodzinnym i opiekuńczym. Należy na nie patrzyć jak na dodatkowe elementy umowne sensu largo, podobnie jak termin (110KC). I jako element umowy podlegają zasadzie swobody umów (niezależnie od umiejscowienia) w granicach zakreślonymi poniżej. Dla jasności wywodu należy również rozróżnić pojęcie warunku od „warunków prawnych” czyli pewnych przesłanek, które trzeba spełnić, aby była ważna czynność prawna lub wywołane skutki prawne (np. Ustanowienie hipoteki wymaga wpisu do kwih). 

 

Warunek (conditio) jest to zastrzeżenie w treści czynności prawnej, że powstanie lub ustanie skutków czynności prawnej zależy od zdarzenia przyszłego i niepewnego (art. 89KC),  jednak nie dotyczy to czynności zależnej od woli stron (wyr. SN z 10.5.2003r., IICKN 1335/00)[3] (warunek potestatywny). Co do zasady, ziszczenie się warunku nie ma mocy wstecznej, chyba, że inaczej zastrzeżono w treści czynności prawnej (90 KC)

Zastrzeżenie w czynności prawnej warunku powoduje, że strony mają obowiązek powstrzymania się od działań, które miałyby przeszkodzić w ziszczeniu się warunku. Dodatkowo warunkowo uprawniony może wykonywać wszelkie czynności, które zmierzają do zachowania jego prawa (91KC). 

 

Z warunkiem powiązane są dwie fikcje prawne nazywane fikcjami ziszczenia sie warunku  §  1. 

Jeżeli strona, której zależy na nieziszczeniu się warunku, przeszkodzi w sposób sprzeczny z zasadami współżycia społecznego ziszczeniu się warunku, następują skutki takie, jakby warunek się ziścił. §  2. 

Jeżeli strona, której zależy na ziszczeniu się warunku, doprowadzi w sposób sprzeczny z zasadami współżycia społecznego do ziszczenia się warunku, następują skutki takie, jakby warunek się nie ziścił.

 

fikcja prawna – norma prawna nakazująca kontrfaktyczne uznanie wystąpienia pewnego faktu prawnego, który w rzeczywistości nie miał miejsca. W systemie prawnym fikcje prawne mają za zadanie stabilizować obieg prawny i dyscyplinować jego uczestników oraz uchylać niepewności prawne. Są też jednym z instrumentów mających przyspieszyć i ułatwić ustalanie stanu faktycznego, szczególnie w celu ochrony istotnych z punktu widzenia prawodawcy wartości czy słabszych procesowo stron. W piśmiennictwie wskazuje się także na ich rolę techniczno-legislacyjną: mają stanowić alternatywny sposób sformułowania przepisów odsyłających[1].

Fikcje prawne wyróżniane są w aktach prawnych m.in. za pomocą takich fraz jak „uznaje się”, „uważa się” czy „należy uznać”. [4]

 

 

Art 94. warunek zabroniony

Warunek niemożliwy, jak również warunek przeciwny ustawie lub zasadom współżycia społecznego pociąga za sobą nieważność czynności prawnej, gdy jest zawieszający; uważa się za niezastrzeżony, gdy jest rozwiązujący.

 

Przykładem niemożliwego  warunku do spełnienia jest np. napisanie przez studenta skargi kasacyjnej do NSA, gdyż conditio iuris jest sporządzenie takiego pisma w całości przez adwokata lub radce prawnego, którzy nie mogą być jednocześnie studentami prawa. Nawet niesamowicie zdolny student, który nieco żartobliwie „zjadłby tysiąc kotletów” i wspierałoby go „tysiąc atletów” nie sprostałby wymaganiom napisania skargi kasacyjnej. Sporządzonemu dokumentowi spełniającemu wszystkie pozostałe wymogi i podpisanego przez innego adwokata będzie nosiło znamiona fałszu intelektu i nie wypełni wszystkich warunków ustawowych skargi. 

Należy zauważyć również, że przesłanki przepisu „przeciwny ustawie lub zasadom współżycia społecznego” są podobne do tych znajdujących się w opisie zasady swobody umów. Brak umieszczenia „zwyczajów” należy poczytywać za celowy. W takim wypadku należy przyjąć, że ustawodawca uważa przepis art 94 jako lex specialis do zasady swobody umów. (- red. własne) 

Przykładem warunku zakazanego przez ustawę będzie art 157KC stanowiący o niemożności przeniesienia własności z zastrzeżeniem warunku lub terminu § 1. Własność nieruchomości nie może być przeniesiona pod warunkiem ani z zastrzeżeniem terminu.§ 2. Jeżeli umowa zobowiązująca do przeniesienia własności nieruchomości została zawarta pod warunkiem lub z zastrzeżeniem terminu, do przeniesienia własności potrzebne jest dodatkowe porozumienie stron obejmujące ich bezwarunkową zgodę na niezwłoczne przejście własności.

 

[1] wolter, Ignatowicz, Stefaniuk - prawo cywilne zarys części ogólnej wydanie 2 zmienione,, str. 322. 

[2] kowałko, witczak - prawo cywilne

[3] kawałko - str. 154

[4] A. Wolter i in., Prawo cywilne. Zarys części ogólnej, Warszawa 1999, str. 83.

 

Literatura:

1) A. Kawałko, H. Witczak, Zobowiązania wydanie 3 wydawnictwo Beck

2) U. Ernst, A. Rachwał, F. Zoll Prawo cywilne cz. Ogólna

3) A. Wolter, J. Ignatowicz, K. Stefaniuk Prawo Cywilne zarys cz. Ogólnej

4) A. Kawałko, H. Witczak, Prawo cywilne zarys prawa. 

 

 

11 stycznia 2021

Doradca finansowy, Prawnik, Przedsiębiorca

Studiował Prawo na WPiA UJ, autor pracy mgr "Istniejące problemy z nieistniejącym prawem - fikcje prawa cywilnego".  Z doradztwem finansowym związany od dekady. Prowadzi własną działalność gospodarczą F.H.U Acurg, a także jest prezesem w spółkach z branży sanitarnej, marketingowej oraz transportu. 

Prywatnie bardzo lubi literaturę faktu, zwłaszcza biznesowe książki i  filmy dokumentalne, amatorsko uprawia sport (bieganie, rower, pływanie). 

Konrad Tytus Gruca

Effective Advisor sp. z o.o.

ul. Komuny Paryskiej 110A

32-020 Kraków

KONTAKT